Grip aşısı yaptırmaktan kaçınırsak, sağlık sistemimiz hem grip hem de COVID-19 hastalarını tedavi etmekte zorlanabilir. Bu, 2020-2021 döneminde grip aşısı yaptırmanın her zamankinden daha önemli olduğu anlamına geliyor. Elbette grip aşısı COVID-19’a karşı koruma sağlamaz ama bu aşıyı yaptırmanın birçok önemli faydası olacaktır. Örneğin, grip aşısının gribe yakalanma, hastaneye yatma ve ölüm riskini azalttığı bilimsel olarak kanıtlanmıştır. Özellikle şu dönemde yaptırılacak grip aşısı, COVID-19 hastalarının bakımı için sağlık kaynaklarını da koruyacaktır.
İçerik Başlıkları
Grip Aşısı Nedir?
Araştırmalara göre grip (influenza) aşısı, 3-4 grip virüsüne karşı koruma sağlar ve genellikle koldan yapılır. Nadir istisnalar dışında, herkes -6 aylık bebekler dâhil- her yıl grip aşısı yaptırabilir. Ama ciddi grip komplikasyonları geliştirme riski çok yüksek olan;
- Altı aylık bebek ve küçük çocuklara,
- 65 yaş ve üzeri kişilere,
- Astım, diyabet, kalp rahatsızlıkları gibi belirli kronik rahatsızlıkları olan hastalara,
- Hamile kadınlara grip aşısı yaptırmaları özellikle önerilir.
Grip aşısı yaptırmanın en ideal zamanı, grip mevsimin başlangıcına yakın Eylül-Ekim aylarıdır. Her yaş kategorisine uygun onaylı grip aşısı vardır ve herkese yaşına uygun olan aşı yapılır. Genelde 1 doz önerilir ancak 6 ay-8 yaş arası çocuklara duruma göre 2 doz uygulanabilir. Grip aşısı etkisini yaklaşık 2 hafta sonra gösterir ve grip mevsimi boyunca koruyuculuğunu sürdürür.
Kaç Tür Grip Aşısı Vardır?
Grip aşısının genellikle canlı ve ölü olmak üzere 2 türü vardır. Ülkemizde enjeksiyonla ölü aşı yapılır; yani aşıda canlı grip virüsü bulunmaz. Grip aşısı üç ya da dört bileşenli olabilir. Üç bileşenli (advujanlı veya yüksek doz) grip aşıları bağışıklık sistemini güçlendirme etkisiyle 65 yaş ve üzeri kişilerin kullanımına uygundur. Dört bileşenli grip aşıları ise 6 aylık bebeklerden yetişkinlere kadar herkese yapılabilir. Ayrıca grip aşısının içeriği, gribe yol açan virüslerdeki değişiklikleri izleyen Dünya Sağlık Örgütü’nün (WHO) önerilerine göre her yıl yenilenir.
Kimlere Grip Aşısı Yapılamaz?
Altı aylıktan küçük çocuklara ve grip aşısına veya aşının içindeki herhangi bir maddeye ciddi, hayatı tehdit eden alerjisi olan kişilere grip aşısı yapılmaz. Geçmişte, ciddi felç edici bir hastalık olan Guillain-Barré Sendromu (GBS) geçiren, yumurta alerjisi olan ya da kendini iyi hissetmeyen, hafif bir rahatsızlığı olan kişiler ise grip aşısı olmadan önce sağlık uzmanlarıyla görüşmelidir. Özellikle yumurta alerjisi olan kişilere sağlık kuruluşlarında ve doktor gözetiminde grip aşısı yapılmalıdır.
Grip Aşısı Ne Kadar Etkilidir?
ABD Hastalık Kontrol ve Korunma Merkezleri (CDC) grip aşısının kişiyi bu hastalığa karşı korumada ne kadar etkili olduğunu saptamak için her yıl araştırmalar yapar. Aşının etkisi değişiklik gösterebilse de son araştırmalar grip aşısının dolaşımdaki grip virüsleriyle uyumlu olduğu mevsimlerde, genel popülasyonda grip hastalığı riskini % 40-60 oranında azalttığını göstermiştir. Mevcut grip aşıları genelde influenza B ve influenza A (H1N1) virüslerine karşı daha iyi çalışma eğilimindedir. İnfluenza A (H3N2) virüslerine karşı ise daha düşük koruma sağlar.
Grip Aşısına Rağmen Neden Gribe Yakalanırız?
Bunun birkaç nedeni vardır:
- Rinovirüs kaynaklı nezle gibi solunum yollarını etkileyen ve gribe benzer belirtiler gösteren başka virüsler de bulunmaktadır. Grip aşısı sadece gribe neden olan virüslere karşı koruma sağlar.
- Grip virüsü, aşı yaptırmadan kısa süre önce veya aşılamadan sonra koruyucu etkisini göstermesi için gereken 2 haftalık dönemde bulaştıysa kişi bu hastalığa yakalanabilir.
- Aşı yaygın ve tanınan grip virüslerine göre her yıl yeniden üretilir. Dolayısıyla grip aşısının koruyuculuğu, büyük ölçüde aşıyı üretmek için seçilen virüsler ile yayılan ve hastalığa neden olan virüsler arasındaki eşleşmeye bağlıdır. Yeni grip virüslerine karşı ancak gelecek grip mevsimine kadar revize edilerek yenilenen aşı etkili olabilir. 2009 yılında dünya genelinde pek çok ölüme neden olan Domuz Gribi buna örnek verilebilir. Artık grip aşıları domuz gribine karşı da koruyucu özellik taşımaktadır.
- Bazı kişilerde grip aşısı % 100 etki göstermeyebilir. Ancak yapılan çalışmalar yine de aşılanan kişilerin hastalığı ağır geçirmediğini göstermiştir.
Grip Aşısının Yan Etkileri Nelerdir?
En yaygın yan etkileri şunlardır:
- Aşı yerinde ağrı, kızarıklık ve/veya şişme
- Hafif baş ağrısı ve/veya vücut ağrısı
- Ateş
- Mide bulantısı
- Kas ağrıları
- Yorgunluk
Diğer enjeksiyonlar gibi grip aşısı da bazen bayılmaya neden olabilir.
Grip Aşısı Ciddi Sağlık Sorunları Doğurabilir mi?
Grip aşılarına karşı yaşamı tehdit eden alerjik reaksiyonlar çok nadirdir. Ciddi alerjik reaksiyon belirtileri arasında solunum problemleri, ses kısıklığı veya hırıltı, kurdeşen, halsizlik, hızlı kalp atışı veya baş dönmesi sayılabilir. Bu belirtiler genellikle aşı olunduktan birkaç dakika sonra görülebilir. Bazen belirti görülmesi birkaç saat sürebilir. Bu durumda derhal acil servise gidilmelidir.
Grip aşısının herhangi bir bileşenine karşı alerji veya şiddetli reaksiyon öyküsü olan kişiler, aşı yaptırmadan önce doktoru, hemşireyi, kliniği veya eczacıyı muhakkak uyarmalıdır.
Grip aşısı nadiren Guillain-Barré sendromuna yol açabilir. Aşılanan milyon kişi başına 1-2 vakadan fazlasına rastlanmamıştır. Sonuçta, aşıyla önlenebilecek grip kaynaklı ciddi komplikasyonlara göre görülme olasılığı çok daha düşüktür.
Grip mi Korana Virüsü mü?
Zihinleri meşgul eden bir başka konu da solunum yollarına etkileyen bu iki hastalık arasındaki farkın nasıl anlaşılacağıdır. İkisi de ateş, öksürük, nefes darlığı, yorgunluk, baş-kas-boğaz ve vücut ağrısı gibi benzer belirtiler gösterir. COVID-19’un gripten tek ayırt edici belirtisi tat- koku değişikliği ve kaybına da neden olmasıdır. Doğru teşhis için vakit kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna gidip test yaptırmak en doğrusudur.
KAYNAKLAR
https://www.cdc.gov/flu/prevent/flushot.htm
https://www.cdc.gov/flu/season/faq-flu-season-2020-2021.htm
https://www.mdanderson.org/cancerwise/should-you-get-the-flu-vaccine-during-coronavirus-covid-19-pandemic.h00-159384312.html
